W tym roku obchodzimy tysięczną rocznicę dwóch pierwszych koronacji królewskich: Bolesława Chrobrego i Mieszka II. Jest to jedna z pierwszych wielkich rocznic w historii naszego państwa. A ile wiemy o tym, jak kształtowały się dzieje współczesnego obszaru gminy Choroszcz w tym czasie?
Przyjmuje się że w Wielkanoc, 18 kwietnia 1025 roku książę Bolesław, przez potomnych nazwany Chrobrym, koronował się na króla polskiego. Wkrótce potem zmarł, zaś na Boże Narodzenie tego samego roku nowym królem został jego syn, Mieszko II. Niedługo potem młode państwo polskie zostało znacznie osłabione politycznie, a Mieszko w 1031 roku utracił koronę, którą udało się odzyskać dopiero jego wnukowi, Bolesławowi II w 1076 r. a i to na krótko, jedynie do 1079 r. Państwo polskie jako królestwo udało się odbudować dopiero Władysławowi Łokietkowi, który otrzymał koronę w 1320 r.
Mimo to, że Polska we wczesnym średniowieczu formalnie była królestwem tylko przez kilka lat, idea Chrobrego przetrwała nie tylko jako podmiot w polityce międzynarodowej, ale też jako realny byt, wokół którego udało się odbudować scentralizowaną państwowość w początkach XIV wieku.
Współcześnie rozumiemy państwo jako scentralizowany twór polityczny o jasno określonym granicami terytorium i populacji go zamieszkującej. Jednak we wczesnym średniowieczu, w dobie dopiero wykształcających się organizmów państwowych lub plemiennych, nie jest łatwo wskazać dokładne granice państwowe. W zasadzie powinno mówić się o centrach polityczno-osadniczych oraz o rubieżach, które dopiero z czasem krystalizowały swoją przynależność państwową. Z pewnością taką rubieżą we wczesnym średniowieczu był teren późniejszego Podlasia. Był on położony nie tylko między dwoma centralizującymi się państwami – Polską i Rusią, ale dodatkowo od północy zamieszkiwało bałtyjskie plemię Jaćwingów. Układ sił w regionie nie był stały – państwa polskie i ruskie popadły w rozbicie dzielnicowe, Jaćwież została w końcu XIII w. podbita przez krzyżaków, a zachodnie ziemie ruskie przejęło kształtujące się Księstwo Litewskie. Odrodzone państwo polskie nie objęło Mazowsza, którym rządzili do początków XVI w. samodzielni książęta. Rościli oni pretensje do ziem na wschodzie, jednak realnie nie byli w stanie trwale zająć choćby fragmentu Podlasia. Istnieją jednak dowody na to, że obszar współczesnej Białostocczyzny był od początku II połowy XIII w. uznanym międzynarodowo nabytkiem mazowieckim.
Jak wyglądało wczesnośredniowieczne osadnictwo na terenie Choroszczy? Czy można powiedzieć, że ziemie podlaskie wchodziły w skład państwa polskiego za czasów Bolesława Chrobrego, a jeśli nie, to kiedy znalazły się w granicach Polski? Dlaczego dopiero w latach 30-tych XV w. zaistniały warunki do kolonizacji prawobrzeża Narwi, a tym samym założenia samej Choroszczy? Na te i inne pytania postara się odpowiedzieć dr Przemysław Sianko. Na wykład o najstarszych dziejach obszaru Choroszczy zapraszamy już 25 listopada o godz. 17.00 do Miejsko-Gminnym Centrum Kultury i Sportu.
Powyżej: Uznawane przez część historiografii za oryginał rozgraniczenie mazowiecko-litewskie z 1358 r., które kształtowało opinię na temat przebiegu wschodniej granicy Mazowsza w średniowieczu. Opis granicy w nim zawarty przecinał m. in. teren współczesnej gminy Choroszcz.